Uzun bir aradan sonra merhaba, işlerin yoğunluğundan yazı yazamadık ama bazı işlerimi hafifletince yazmaya zaman ayırmaya başladım. Bugün artık çoğu kullanıcı için önemsiz, ama yine de önem taşıyan bir konudan bahsedeceğim: Web tarayıcıları.
Neden önemsiz? Zira çoğunluk akıllı telefon veya tablet kullanıyor ve çoğunlukla sosyal medya veya YouTube kullanıyor. Dolayısıyla tarayıcıyla çok işleri düşmüyor, ayrıca gerekli web sayfalarının uygulamaları da oluyor. Yeni kuşaklardan ilgili olanlar kullanıyor.
Önem taşıyor çünkü yine de tarayıcı seçen de önemli bir kesim var: Mesela ben (:D). Şaka bir tarafa, hem modern web'in özelliklerini taşıyabilip hem de casusluk yapmayacak tarayıcı bulabilmek imkansıza yakın. Tarayıcıları yapılandırdığınızda modern web'e girmek zorlaşıyor. Yapılandırmadığıızda da telemetrik (girdiğiniz her sayfayı kuruluşuna bildirmek) özellikler devreye giriyor. Burada devletten bahsetmiyorum. İnternet Servis Sağlayıcınız zaten görüyor. Mesele kullandığınız uygulama veya ziyaret ettiğiniz sayfaların da görmesi. Neyse, ben kendi deneyimimden yola çıkarak kullanmakta olduğum ve geçmişte kullandığım tarayıcılardan bahsedeyim:
Elinks: Halihazırda kullanıyorum, terminal bazlı minimal tarayıcı. Genelde gezinirken bunu kullanıyorum. En son güncellemesini 2009'da almış, ona rağmen web gezinmesini sağlayabiliyor. Çoklu sekme özelliği var, indirebilme, görsellere bakabilme var. Kullanmasını bilene gayet keyifli bir deneyim sunuyor tuş kontrollerini bilmek gerek ve yapılandırma linux usulü yani .config dosyası oluşturmak gerekiyor. Ama w3m, lynx, links gibi tarayıcılar içinde en iyisi diyebilirim. qutebrowser, surf, netsurf, dillo gibiler de var özellikle dillo'yu çok beğenmiştim ama böyle not defterinden girer gibi girmek hoşuma gidiyor. Bir de javascript kapalı geldiği için reklam engelleyici kurmaya gerek kalmıyor ama çerezleri de kapadığımdan üyelik girişi de yapmıyorum. Mobilde malesef yok.
Pale Moon: Modern web'e girerken kullandığım tarayıcı. Firefox camiasının terk ettiği Goanna motorunu kullanıyor. Eklenti kurmak gerekebiliyor, Bir ara bazı geliştiricileri Firefox'a benzemek istese de neyse ki vazgeçildi. Firefox tabanlılarda olduğu gibi about:config üzerinden epey ayar çekmek gerekiyor. Ayrıca eklentileri güzel. eMatrix (uMatrix'in bir forku, geliştiricisi uBlock Origin'i tercih edince yetim kaldı), deCentraleyes, HTTPS Always, HTTPS Inquirer, I don't care about cookies filan iyiler. Ayrıca dışarıdan da yüklenebiliyor ama Goanna tipine çok eklenti gelişmiyor. Bir kendisi bir de kendisinden doğan Basilisk kaldı. Geliştiricileri (Moonchild başta olmak üzere) kullanıcı düşmanı işlere girişse de (Cloudflare'i devreye sokmak gibi) yine de forum ortamı ve kıyaslama açısından en iyilerinden biri diyebilirim. Bir ara mobile gelmeye çalıştı ama devamı gelmedi.
Ungoogled-Chromium: Google Chrome'un Google'sız hali. Chrome'dan ayrıca bahsetmeyeceğim. Çalıştığım kurumda yıllarca kullandım onu ve bir anda Firefox'a geçtim. Chrome evet pazar lideri ve mobilde de doğal olarak var. Ama bol casusluk içeriyor ve bunlar zor kapanıyor. Kapatabilen eloston hocamız da doğal olarak Ungoogled-Chromium'u çıkarmış. Eklenti de yüklenebiliyor ama ben zaten bu tarayıcıyı modernlik gerektiren (üyeliklere giriş yapmak, whatsapp'e girmek ve javascript'ini engellediğim sayfalara bakmak gibi) işler için kullandığım için işimi görüyor. Ama gel gör ki bu da mobilde yok.
Brave: Bunu da yıllarca mobilde kullandım. Basic Attention Token için ne reklamlar izledim ama sonrasında kullandığı platformlar (Uphold ve Gemini) güzel ve yalnız ülkem "gri listeye" girince bizleri üyelikten çıkarttı ve BAT toplayamaz oldum. Öyle olunca kullanmak da anlamsızlaştı. Nightly sürümünü mobilde çok kullandım. Aşırı kasmıyordu ve işimi de görüyordu ama bataryadan yediği kesin. Geliştiricisi Javascript'in mucidi ve eski Mozilla çalışanı. BAT konusunda çözüm bulabilseydi kullanılmaya devam edilebilirdi ama Brave'de de tahmin ediyorum Chrome gibi casusluk işleri bol malesef.
Firefox: Chrome'dan hallice ama en azından about:config var. Geliştiricisi Mozilla yıllardan beri en büyük gelirini Google'dan alıyor, bunun antitröst yasalarından doğru olduğunu düşünen çok, öyle de olabilir ama Firefoxçular da gizlilik aleyhine çok geliştirmelerde bulundu. Eklenti uzantısını değiştirdi, telemetriyi güçlendirdi filan. Ayrıca gelen gelirleri özgür bir Web için uğraşmak yerine daha gereksiz işlerle harcıyorlar. Ne mesela? Pocket olsun, yapay zeka entegre etmek olsun. Yahu CEO'su 4 yılda 20 milyon dolar almış proje. Yarısını almasa güzel projeler için yeter bile. Otoyol yapmıyoruz sonuçta. Neyse bunun forkları yine de iyidir ama Chrome gibi bunun da telemetrik özellikleri olduğunu söylemek mümkün. Mobilde de var, çeşitli forkları da var.
GNU IceCat: Bu da güzel bir fork. Ben kullanırken Goanna'daydı galiba en azından Pale Moon'a benziyordu. LibreJS'i güzel. Bir ara mobile de çıktı ama çok tutunamadı.
Opera Mini: Opera da Chrome ve Firefox'tan hallice ama zamanında bunu kullanmıştım iyiydi. O zaman mobile pek tarayıcı çıkmazdı ve Opera'nın sayfa yükleme özelliği güzel gelmişti. Sonradan mobil tarayıcı işleri gelişince Opera bunu da saldı.
Microsoft Edge: Chrome'dan hallice.
Internet Explorer: En sondan gelince en sona kaldı. Bu da Edge, Chrome, Firefox veya Opera'dan farksız ama kamu ve özel kurumlarımız bunun üzerinden geliştirme yapmışlardı. Dolayısıyla Bill Gates bunun fişini çektirene kadar buna mecbur kalmıştık. Düşünün kamuda bile buna muhtaçtın ama lafa gelince şöyle böyle. Neyse kötü bir tarayıcıydı epey Edge blink (chrome) motoruyla gelişince biraz iyileşti. Uçmağa (uçmaya da olabilir) varsın.
Görüldüğü üzere Modern tarayıcıların casusluk sorunu var, casusluk olmayanlar da modern değil. Bir tarayıcı isterim ki: İzleme veya takip yapmasın, reklamları ve gereksiz betikleri engellesin ve hızlı olsun. Hem bilgisayar hem de mobilde olsun. Bu işleri öğrenmek lazım.
İrtibat adresi: luzumsuz@riseup.net
2018 Copyfarleft. Her ne kadar Neocities'e bağlı kalsam da telif lisansı olarak bunu kullanmayı tercih ediyorum.